Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Uzanan Yeni Bir Yaklaşım

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” adlı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir, anlaşılır ve katılıma açık hale getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları, uluslararası örnekleri ve uygulama modellerini bir araya getiriyor. Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar editörlüğünde hazırlanan kitap, müze yöneticilerinden eğitimcilere, mimarlardan kamu politikası uzmanlarına kadar geniş bir kesime hitap ediyor.

Kapsayıcılık Yalnızca Fiziksel Erişimle Sınırlı Değil

Yayın, kapsayıcılığı binaların fiziksel koşullarının ötesinde ele alıyor. Engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimleri, temsilleri ve karar alma süreçlerindeki rolü de çalışmanın merkezinde yer alıyor. Kitapta, kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları gibi alanlar bir arada değerlendiriliyor.

Kitapta görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergilerinden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik uygulamalarından çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına kadar çeşitli örnekler inceleniyor. Ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, kapsayıcı yükseköğretim ve kültürel peyzajlarda dışlanma gibi konular da ele alınıyor.

Dijital Teknolojiler Kapsayıcılığı Kendiliğinden Sağlamıyor

Doç. Dr. Kevser Çınar, önsözünde kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini belirtiyor. Yapay zekâ, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast ve çok duyulu arayüzler gibi dijital araçların erişimi genişletebileceğini ifade eden Çınar, bu teknolojilerin değerinin nasıl tasarlandıklarına, hangi deneyimleri temsil ettiklerine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadıklarına bağlı olduğunun altını çiziyor.

Bilimsel Sorumluluk ve Toplumsal Katılım

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, kitabın sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker, herkesin bu mirasa erişebilmesi, onu yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesinin mirasın değerini güçlendirdiğini belirtiyor.

Şeker’e göre kapsayıcılık yalnızca sosyal adalet meselesi değil, aynı zamanda bilimsel ve kurumsal bir sorumluluk. Bu nedenle kültürel miras kurumlarının erişilebilirliğini yalnızca mevzuata uyum üzerinden değerlendirmenin yeterli olmadığını ortaya koyan kitap, kurumsal işleyiş ve anlatıların da kapsayıcılığın bir parçası olduğunu gösteriyor.

Eser, TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Çalışma, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitesini geliştirmeyi de hedefliyor.